Annemie Charlier


Notice: Undefined offset: 1 in /home/annemiec/public_html/templates/annemiecharlier3/library/Artx/Content/SingleArticle.php on line 95

Notice: Undefined offset: 1 in /home/annemiec/public_html/templates/annemiecharlier3/library/Artx/Content/Item.php on line 68

Homilie 11 juli 2012

Het Vlaanderen van vandaag is ontstaan uit contrasten. Het is het land van de eindeloze verscheidenheid en het heeft in de loop van zijn bestaan, talloze veranderingen ondergaan. Aan de ene kant zijn de contrasten zo talrijk in dat kleine land dat ze aan zijn geschiedenis en zijn modern bestaan een unieke gestalte gegeven hebben. Aan de andere kant hebben sommige van die contrasten door wederzijdse inwerking op hun beurt totaal nieuwe feiten en eigenschappen gegenereerd.

Contrasten vind je natuurlijk in alle landen. Wat ze in Vlaanderen echter onderscheidt van de andere is hun draagwijdte en verscheidenheid in een landje dat vijftigmaal kleiner is dan Texas. Daarbij komt nog Vlaanderens hoge leeftijd. Het bestond niet alleen al, maar het had reeds verscheidene gedaanteverwisselingen ondergaan, voor de Noormannen in 1066 Engeland veroverden, voor het Franse koninkrijk een eenheid vormde en voor ook iemand kon vermoeden dat er een Amerikaans en een Australisch continent bestond.

Natuurlijk is Vlaanderen inmiddels veel veranderd qua omvang, grenzen, aspiraties en betekenis. Het is als Middeleeuws graafschap met veel varianten gaan groeien tot het vandaag in het moderne Europa een belangrijke plaats ingenomen heeft. Het zaadje dat in de negende eeuw in de moerassen rond Brugge opbloeide, is onherkenbaar veranderd. Maar elk element uit het mozaïek van zijn ontstaan heeft vandaag nog belang. Al de contrasten uit het verleden, die in de geschiedenis van Vlaanderen en het Vlaamse volk nog verder leven, vormen ook vandaag de hoekstenen ervan. Historische gegevens kunnen en mogen niet over het hoofd gezien worden. De Herdenking van Guldensporenslag, de aanleiding van onze Vlaamse feestdag, moet in dat licht gezien worden.

Dit betekent niet dat geschiedenis alleen maar te maken zou hebben met belangrijke feiten en figuren. Waarom zou in een land dat zoveel gesofisticeerde artefacten kan produceren, geen deel van zijn verleden en zijn heden voor meer door kunnen gaan dan een loutere opsomming van veldslagen, vorsten en data. Historische feiten zijn tenslotte ook vaak maar zeer alledaags. Er werden veldslagen verloren omdat de troepen dronken waren, of gewonnen omdat de bevelhebbers te laat kwamen. Met andere woorden geschiedenis gaat pas tot de verbeelding spreken als je beseft hoe Lambert van Sint-Omaars bij het schrijven van zijn Liber Floridus in 1120 in zijn kille klooster zonder twijfel last moet gehad hebben van winterhanden, hoe de grote keizer Karel V gepassioneerd klokken en horloges dementeerde en hoe Constant Permeke niet kon schilderen zonder uitzicht op zijn grijze zee in Oostende.

Naast zulke herkenbare, alledaagse gegevens lopen enkele constanten door het Vlaamse mozaïek: hard werken, grote vaardigheid, artistiek genie, liefde voor de eigen taal, om er maar enkele op te sommen. De rijkdom en de verscheidenheid van al die invloeden en karakteristieken zijn bijzonder creatief geweest. Vlaanderen is nooit vervelend, eentonig en voorspelbaar, vroeger niet en nu nog niet.

Dat geldt ook voor de Vlamingen zelf. Ze hebben tegelijk hun wortels in het Germaanse Noorden en in het Latijnse Zuiden. Vlaanderen heeft een complex patroon ontwikkeld met alle schakeringen van licht en donker. Het verschil met andere landen is echter dat ze in Vlaanderen gelijktijdig en in zoveel combinaties voorkomen in een beperkte ruimte. Voor één karakteristiek moeten we echter een uitzondering maken. Hij leidt tot de kern van alle dingen en heeft geen tegenhanger. Het is Vlaanderens overlevingsdrang, die belichaamd wordt in de geschiedenis van zijn taal. Van taal is trouwens gezegd dat ‘ze de sociale instelling bij uitstek is.’

In de loop van de geschiedenis heeft het Nederlands in Vlaanderen dikwijls onder druk gestaan. In de Middeleeuwen was de Nederlandse taal een belangrijk literair en wetenschappelijk instrument. Ze werd gebruikt in de zakenwereld en veroorzaakte ook politiek verwikkelingen. De  scheiding van de Nederlanden in 1585 betekende een domper op de ontwikkeling van Vlaanderen. En wanneer in 1784 de Zuidelijke Nederlanden bezet worden door de Fransen, is het al Franse cultuur wat de klok slaat. Het Frans werd de officiële taal. Dat veranderde niet toen de Fransen verdwenen in 1815 en ook niet toen in 1830 het koninkrijk België ontstond. De eerste jaren waren zelfs een bittere ervaring voor Vlaanderen.

Stap voor stap werd echter het gebruik van het Nederlands als officiële taal uitgebreid tot het gerecht, de scholen, de universiteit, de zakenwereld en de regering. Vlaanderen heeft in zijn aanpak de voorkeur gegeven aan de wettelijke en grondwettelijke aanpak, zonder zich zoals elders in de wereld in militaire coups te storten. Tegelijkertijd werd een nieuw element in de mozaïek van zijn geschiedenis gelegd naast dit van de strijd om het Nederlands. De Vlamingen streden voor sociale en politieke gelijkheid. Die strijd ging gepaard met de vastberadenheid de taal als tactisch wapen te hanteren. En die strijd voor de herkenning van het Nederlands is niet gestreden. In Vlaams-Brabant wordt de strijd dagelijks gevoerd en aan onze universiteiten wil men het Engels als lingua franca een ruimere plaats toebedelen.  

De maatschappij die vandaag in Vlaanderen meewerkt aan de Europese instellingen en de wereldorganisaties, combineert een riante levensstandaard met hoge technische vaardigheid. Maar nooit heeft zij de band met haar verleden vergeten, wat nochtans geregeld gebeurt in de spits van de ontwikkeling. Ze heeft dat in niet geringe mate te danken aan het voortbestaan van haar taal.

Wanneer wij vandaag onze Vlaamse feestdag kunnen vieren is het dank zij de overlevingsdrang van Vlaanderen en zijn inwoners.

naar een tekst uit  'In eindeloze verscheidenheid'  van Patricia Carson